Kodeks Etyki Zawodowej
Ratownika Medycznego

Kodeks Etyki Zawodowej Ratownika Medycznego opiera się na zasadach uniwersalnych i etycznych, którymi kieruje się ratownik medyczny. Wyznacza standardy postępowania wobec pacjentów, współpracowników oraz społeczeństwa.

Ratownik medyczny wykonuje zawód z najwyższą starannością wobec pacjentów bez względu na ich wiek, płeć, rasę, wyznanie, tożsamość i orientację seksualną, przynależność społeczną, narodowość, sytuację materialną lub inne różnice.

Ratownik medyczny działa zgodnie z zasadami etyki zawodowej, obowiązującym prawem oraz aktualną wiedzą medyczną, dbając o bezpieczeństwo pacjenta i poszanowanie jego praw, a także budowanie zaufania społecznego wobec zawodu ratownika medycznego.

Ratownik medyczny wykonuje zawód, kierując się zasadami bezstronności, uczciwości i profesjonalizmu, mając na uwadze, że życie, zdrowie i dobro pacjenta są nadrzędnymi wartościami wyznaczającymi kierunek jego działań.

Nadzór nad przestrzeganiem Kodeksu Etyki Zawodowej Ratownika Medycznego sprawuje Krajowa Izba Ratowników Medycznych, która dba o zachowanie godności zawodu przez jej członków, a także o to, aby przepisy prawa nie były sprzeczne z zasadami etyki zawodowej.

W trakcie wykonywania zawodu ratownik medyczny dba o swoje bezpieczeństwo, upewniając się, że podejmowane przez niego działania nie narażają jego zdrowia ani życia. W przypadkach zagrożenia bezpieczeństwa ratownik medyczny podejmuje decyzje, które priorytetowo traktują jego własne bezpieczeństwo, umożliwiając efektywną pomoc pacjentowi w sposób, który minimalizuje ryzyko dla ratownika medycznego i osób postronnych.

O kolejności udzielania świadczeń zdrowotnych wobec wielu osób wymagających pomocy jednoczasowo ratownik medyczny decyduje na podstawie ich stanu zdrowia, aktualnej wiedzy medycznej i w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.

Ratownik medyczny respektuje prawa pacjenta do świadomego udziału w podejmowaniu decyzji o swoim stanie zdrowia.

Ratownik medyczny udziela świadczeń zdrowotnych za zgodą pacjenta, o ile pacjent jest zdolny świadomie tę zgodę sformułować. W sytuacjach, gdy pacjent nie może wyrazić zgody z powodu stanu zdrowia, wieku lub braku kontaktu z przedstawicielem ustawowym bądź opiekunem faktycznym, ratownik medyczny udziela świadczeń niezbędnych do ratowania życia lub zdrowia zgodnie z obowiązującym prawem.

Ratownik medyczny przekazuje pacjentowi, jego przedstawicielowi prawnemu, opiekunowi faktycznemu lub innym osobom uprawnionym, informacje dotyczące stanu zdrowia pacjenta lub inne informacje, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Ratownik medyczny powinien udzielać pacjentowi informacji w sposób dla niego zrozumiały.

Ratownik medyczny dąży do zapewnienia pacjentowi intymności w trakcie udzielania świadczeń zdrowotnych.

Ratownik medyczny zabiega o wykonywanie zawodu w warunkach zgodnych z aktualnymi standardami jakości opieki nad pacjentem. Ratownik medyczny udziela świadczeń zdrowotnych w zakresie adekwatnym do stanu zdrowia pacjenta, w miarę dostępnych metod i możliwości.

Wobec pacjentów w stanie terminalnym ratownik medyczny nie ma obowiązku prowadzenia uporczywej terapii i stosowania środków nadzwyczajnych. Decyzja o odstąpieniu od tych czynności jest związana z oceną stanu zdrowia pacjenta, w zgodzie z aktualną wiedzą medyczną i poszanowaniem godności i intymności pacjenta.

Ratownik medyczny dokłada wszelkich starań, by zapewnić pacjentowi godne warunki umierania.

Ratownik medyczny zgodnie ze swoimi kompetencjami oraz obowiązującymi przepisami prawa, wspiera proces pobierania narządów od osób, u których stwierdzono nieodwracalne zatrzymanie krążenia, co może przyczynić się do ratowania życia i zdrowia innych osób.

Dla wypełniania swoich działań ratownik medyczny zachowuje swobodę czynności zawodowych, w zgodzie z aktualną wiedzą medyczną i obowiązującymi przepisami prawa.

Ratownikowi medycznemu nie wolno posługiwać się metodami uznanymi przez naukę za szkodliwe, bezwartościowe lub niezweryfikowane naukowo ani ich promować.

Ratownik medyczny prowadzi dokumentację medyczną w sposób dokładny i rzetelny. Każdy zapis w dokumentacji musi być zgodny z rzeczywistością oraz zawierać szczegóły dotyczące stanu pacjenta, zastosowanych procedur, podanych leków oraz inne istotne informacje.

Ratownik medyczny nie może uczestniczyć w bezprawnym akcie pozbawiania życia, torturować, asystować w torturowaniu lub stosowaniu innych form poniżającego traktowania człowieka. Nie może też wykorzystywać swojej wiedzy i umiejętności dla ułatwienia stosowania jakichkolwiek form niehumanitarnego postępowania wobec ludzi i zwierząt.

Ratownik medyczny w trakcie wykonywania pracy nie może być pod wpływem środków, które zaburzają zdolności psychofizyczne, w szczególności alkoholu, substancji psychoaktywnych, nowych substancji psychoaktywnych oraz substancji prawnie zakazanych.

Ratownik medyczny powinien mieć świadomość, że dbanie o zdrowie fizyczne i psychiczne ma znaczący wpływ na efektywne wykonywanie zawodu, bezpieczeństwo pacjentów oraz współpracowników.

Ratownik medyczny w trakcie nauczania przekazuje wyłącznie aktualną wiedzę medyczną.

Ratownik medyczny okazuje szacunek, życzliwość i lojalność innym ratownikom medycznym.

Ratownik medyczny okazuje szacunek w stosunku do innych zawodów medycznych, a także wszystkich innych osób i organizacji, z którymi współpracuje.

Doświadczony ratownik medyczny służy radą i pomocą mniej doświadczonym współpracownikom.

Ratownik medyczny zachowuje ostrożność w formułowaniu opinii o działalności zawodowej innego ratownika medycznego.

Ratownik medyczny wystrzega się nieuzasadnionej krytyki postępowania oraz dyskredytowania innego ratownika medycznego, jednocześnie nie dopuszczając do ukrywania i tuszowania zdarzeń niepożądanych oraz dyskryminowania osób, które je ujawniają. Nie stanowi naruszenia zasad Kodeksu Etyki krytyka, która poparta jest merytorycznymi argumentami.

Ratownik medyczny w dyskusji publicznej kieruje się profesjonalizmem, stosując merytoryczne argumenty oparte na dowodach naukowych, aktualnej wiedzy medycznej oraz doświadczeniu zawodowym.

Jeżeli ratownik medyczny dostrzeże błąd popełniony przez innego ratownika medycznego, powinien on w pierwszej kolejności zwrócić uwagę temu ratownikowi medycznemu. Jeżeli interwencja okaże się nieskuteczna lub zauważony błąd jest rażący, wówczas konieczne jest poinformowanie przełożonego i odpowiedniego organu Krajowej Izby Ratowników Medycznych.

Jeżeli błąd popełniony przez innego ratownika medycznego ma niekorzystny wpływ na stan zdrowia pacjenta, w pierwszej kolejności należy podjąć działania dla odwrócenia jego skutków.

Poinformowanie właściwego organu Krajowej Izby Ratowników Medycznych o zauważonym naruszeniu zasad Kodeksu Etyki lub niekompetencji zawodowej innego ratownika medycznego nie stanowi naruszenia Kodeksu Etyki.

Ratownik medyczny pełniący funkcję kierowniczą ma obowiązek traktować swoich współpracowników zgodnie z zasadami etyki.

Ratownik medyczny jest zobowiązany dbać o dobry wizerunek swojego zawodu poprzez wykonywanie go z należytą starannością, godnością oraz postępowanie zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i aktualną wiedzą medyczną.

Ratownik medyczny w swoich działaniach nie może podważać zaufania do wykonywanego zawodu.

Ratownik medyczny powinien promować tylko te inicjatywy, organizacje lub produkty, które są zgodne z wartościami zawodowymi i etycznymi oraz z aktualną wiedzą medyczną popartą dowodami naukowymi.

Ratownik medyczny nie może brać udziału w reklamie i prowadzić innych działań publicznych, które mogą podważać zaufanie społeczne do zawodu ratownika medycznego.

Ratownik medyczny w publicznych wypowiedziach unika dezinformacji, manipulacji i wyrażania niepotwierdzonych opinii, dbając o etos swojego zawodu oraz rzetelność przekazu w oparciu o aktualną wiedzę medyczną.

Ratownik medyczny ma obowiązek dbać o zachowanie wysokiego standardu etycznego i zawodowego w przestrzeni publicznej, szczególnie w mediach społecznościowych, zachowując szacunek dla pacjentów, ratowników medycznych oraz innych osób.

Publikowanie lub rozpowszechnianie w przestrzeni publicznej materiałów, zdjęć lub filmów, które mogą naruszać prywatność i godność pacjentów, współpracowników lub innych osób bez ich zgody, stanowi naruszenie Kodeksu Etyki i przepisów obowiązującego prawa.

Ratownik medyczny nie może komentować publicznie przypadków medycznych ani dzielić się szczegółami dotyczącymi pacjentów w przestrzeni publicznej w sposób mogący narazić wizerunek pacjenta lub zawodu, o ile nie uzyskał zgody osób zaangażowanych.

Ratownik medyczny zachowuje szacunek i powściągliwość, publikując krytyczne treści dotyczące metod leczenia, organizacji służb ratunkowych lub funkcjonowania systemu ochrony zdrowia, aby nie podważać zaufania społecznego do tych instytucji, a wszelka krytyka powinna być wyrażana w sposób merytoryczny.

Ratownik medyczny nie może angażować się w działania publiczne w sposób, który mógłby zostać uznany za obraźliwy, wulgarny, dyskryminujący lub nieetyczny w jakiejkolwiek formie i narazić powagę zawodu ratownika medycznego.

Ratownik medyczny powinien być świadomy, że publikowane przez niego treści mogą mieć długotrwały wpływ na wizerunek zawodu ratownika medycznego, jego reputację zawodową i społeczną, niezależnie od tego, czy zostały one opublikowane w kontekście zawodowym czy prywatnym.

Ratownik medyczny prowadzący badania naukowe, a w szczególności eksperymenty naukowe, przestrzega zasad etyki badań naukowych oraz dobrych praktyk.

Ratownik medyczny ma obowiązek uzyskać świadomą zgodę potencjalnego uczestnika eksperymentu naukowego na udział w nim, po uprzednim poinformowaniu uczestnika o wszystkich aspektach eksperymentu, które mogą go dotyczyć oraz o prawie do wycofania się z udziału w eksperymencie w każdym czasie.

Ratownik medyczny nie może wykorzystywać zależności względem osoby biorącej udział w eksperymencie naukowym, w szczególności jej stanu zdrowia, w celu wywarcia wpływu na określone zachowanie tej osoby.

Ratownikowi medycznemu nie wolno prowadzić eksperymentów badawczych z udziałem osób ubezwłasnowolnionych oraz osób pozbawionych wolności.

W przypadku pacjenta niezdolnego do udzielenia świadomej zgody na udział w eksperymencie medycznym ratownik medyczny uzyskuje pisemną zgodę przedstawiciela ustawowego pacjenta lub sądu.

Warunkiem niezbędnym do podjęcia eksperymentu medycznego z udziałem osób niezdolnych do udzielenia świadomej zgody jest brak możliwości przeprowadzenia badań o porównywalnej skuteczności z udziałem osób zdolnych do wyrażenia zgody.

Warunkiem przeprowadzenia eksperymentu medycznego z udziałem człowieka jest uzyskanie w badaniach przedklinicznych wiarygodnych danych uzasadniających przeprowadzenie tego eksperymentu.

Prowadząc eksperyment medyczny, ratownik medyczny ma obowiązek postępować w sposób humanitarny, dążyć do unikania bólu i cierpienia osób biorących udział w badaniu. Jeśli całkowite wyeliminowanie tych czynników jest niemożliwe, powinien je maksymalnie ograniczyć.

Zwierzęta poddawane eksperymentom należy traktować zgodnie z aktualnymi standardami etycznymi traktowania zwierząt i chronić przed dającym się uniknąć bólem lub cierpieniem.

Eksperyment medyczny z udziałem człowieka może zostać rozpoczęty tylko wtedy, gdy został zaprojektowany zgodnie z właściwymi wymaganiami metodologicznymi, a projekt tego eksperymentu uzyskał pozytywną opinię niezależnej komisji bioetycznej.

Wszelkie odkrycia i spostrzeżenia związane z wykonywaniem zawodu oraz wyniki badań naukowych ratownik medyczny powinien przekazywać środowisku medycznemu i publikować przede wszystkim w profesjonalnych medycznych wydawnictwach i kanałach informacyjnych.

Ratownik medyczny ściśle przestrzega praw autorskich w publikacjach naukowych.

Umieszczanie nazwiska osoby niebiorącej udziału w badaniu lub pomijanie nazwisk osób, które brały w nich udział, jest naruszeniem zasad etyki.

Niedopuszczalne jest publikowanie wyników badań przeprowadzonych niezgodnie z zasadami etyki zawodowej, obowiązującym prawem lub zasadami humanitaryzmu.

Przeprowadzanie demonstracji naukowych lub dydaktycznych jest dopuszczalne wyłącznie po uzyskaniu świadomej zgody pacjenta lub zgody jego przedstawiciela ustawowego z poszanowaniem godności i intymności pacjenta.

Ratownik medyczny raportuje do odpowiednich organów Krajowej Izby Ratowników Medycznych wszelkie incydenty lub nieprawidłowości związane z badaniami naukowymi, które mogą naruszać zasady etyczne, obowiązujące przepisy prawa lub prowadzić do zagrożenia życia lub zdrowia uczestników eksperymentów.

Ratownik medyczny może wykorzystywać narzędzia wspierane sztuczną inteligencją przy spełnieniu następujących warunków:

1. poinformowania pacjenta o wykorzystaniu narzędzi sztucznej inteligencji przy stawianiu diagnozy lub w procesie terapeutycznym;
2. uzyskania świadomej zgody pacjenta na wykorzystanie narzędzi sztucznej inteligencji;
3. wykorzystywania sztucznej inteligencji zgodnego z obowiązującymi przepisami prawa oraz zasadami etyki;
4. wykorzystywania wyłącznie narzędzi sztucznej inteligencji dopuszczonych do użytku medycznego, posiadających wymagane certyfikaty;
5. ostateczną decyzję diagnostyczną i terapeutyczną zawsze podejmuje ratownik medyczny.

Ratownik medyczny jest odpowiedzialny za właściwą interpretację wyników uzyskanych z automatycznych systemów wspomagania decyzji, pamiętając, że decyzje medyczne powinny być podejmowane przede wszystkim na podstawie całokształtu wiedzy i doświadczenia.

Ratownik medyczny dochowuje wszelkiej staranności w zakresie ochrony danych pacjentów, w tym także upewnić się, że korzysta z dostarczonych mu narzędzi teleinformatycznych w sposób zapewniający bezpieczeństwo tych danych. Powinien unikać działań, które mogłyby narazić dane na dostęp osób nieuprawnionych.

Ratownik medyczny zgłasza klinicznie istotne nieprawidłowości lub błędy w działaniu systemów, z których korzysta, a które mogą wpływać na jakość opieki medycznej. Powinien również współpracować z odpowiednimi organizacjami w celu poprawy funkcjonowania tych systemów.

Ratownik medyczny nie może wykorzystywać sztucznej inteligencji w sposób, który mógłby wprowadzać w błąd pacjentów, współpracowników lub opinię publiczną, szczególnie w zakresie udzielanych świadczeń zdrowotnych.

Ratownik medyczny ma obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej. Tajemnicą są objęte wszelkie informacje związane z pacjentem uzyskane w związku z wykonywanymi czynnościami zawodowymi.

Śmierć pacjenta nie zwalnia od obowiązku dochowania tajemnicy zawodowej ratownika medycznego.

Nie jest naruszeniem tajemnicy zawodowej przez ratownika medycznego przekazanie informacji o pacjencie osobom do tego uprawnionym, w niezbędnym zakresie, celem kontynuacji procesu diagnostyczno-terapeutycznego.

Zwolnienie z zachowania tajemnicy zawodowej ratownika medycznego może nastąpić:

1. gdy pacjent wyrazi na to świadomą i dobrowolną zgodę;
2. jeśli zachowanie tajemnicy w sposób istotny zagraża zdrowiu lub życiu pacjenta lub innych osób;
3. jeśli zobowiązują do tego przepisy prawa.

Ratownik medyczny zawiadamia odpowiednie instytucje o każdym zauważonym fakcie zagrożenia zdrowia lub życia w wyniku łamania praw człowieka.

Ratownik medyczny czuwa nad tym, by osoby z nim współpracujące przestrzegały tajemnicy zawodowej. Dopuszczenie ich do tajemnicy powinno obejmować wyłącznie informacje w zakresie niezbędnym do prawidłowego wykonywania ich czynności zawodowych.

W przypadkach nieprzewidzianych w niniejszym kodeksie ratownik medyczny kieruje się:

1. aktualną wiedzą medyczną;
2. aktualnymi standardami postępowania;
3. obowiązującymi przepisami prawa;
4. uchwałami organów Krajowej Izby Ratowników Medycznych;
5. orzecznictwem Sądów Ratowników Medycznych.

Ratownik medyczny, który naucza studentów kierunków medycznych lub bierze udział w kształceniu ratowników medycznych, stanowi przykład godny naśladowania dla studentów i ratowników medycznych będących pod jego opieką, powinien zapoznawać ich z zasadami Kodeksu Etyki Zawodowej Ratownika Medycznego oraz motywować do przyswajania i stosowania tych zasad.

Ratownik medyczny daje przykład przestrzegania zasad Kodeksu Etyki Zawodowej Ratownika Medycznego, zarówno innym ratownikom medycznym, jak i wszystkim osobom, z którymi współpracuje.

Ratownik medyczny uczestniczący w zorganizowanej formie protestu nie jest zwolniony od obowiązku udzielania pomocy, o ile nieudzielenie tej pomocy może narazić pacjenta na utratę życia lub pogorszenie stanu zdrowia.

Ratownik medyczny, kierując się zrozumieniem, empatią i szacunkiem, w miarę swoich możliwości, okazuje wsparcie ratownikom medycznym znajdującym się w trudnej sytuacji losowej czy zdrowotnej, a w razie ich śmierci – otacza troską ich bliskich.

Kodeks Etyki Zawodowej Ratownika Medycznego wchodzi w życie z dniem jego uchwalenia i obowiązuje wszystkich ratowników medycznych.